Girişim sermayesi

Girişim sermayesi — İngilizce "venture capital", kısaltmasıyla VC — geleneksel finansmanın ulaşmadığı yere ulaşmak için vardır. Bir banka, kredinin geri ödenmesini bekler ve bunun için geçmiş gelire, teminata, öngörülebilir nakit akışına bakar. Genç bir şirkette bunların hiçbiri yoktur; olan şey büyüme ihtimalidir. Girişim sermayesi yatırımcısı bu ihtimali satın alır: parasını borç olarak değil, ortaklık payı karşılığında verir ve getirisini faizden değil, payının değer kazanmasından bekler.

Bu modelin iç mantığı portföy üzerine kuruludur. Yatırım yapılan şirketlerin önemli bir bölümünün başarısız olacağı baştan kabul edilir; beklenti, az sayıda şirketin portföyün tamamını kurtaracak kadar büyümesidir. Bu yüzden girişim sermayesi, istikrarlı ama sınırlı büyüyen işlerle değil, çok büyüme ihtimali olan işlerle ilgilenir. Bir işin sağlıklı olması, girişim sermayesi için uygun olduğu anlamına gelmez — bu bir kusur değil, modelin tanımıdır.

Yatırım para ile sınırlı kalmaz. Yatırımcı çoğu durumda yönetim kurulunda yer alır, sonraki turlarda kapı açar, işe alımda ve stratejide görüş bildirir. Bunun karşılığı da vardır: kurucu, şirketin tek karar vericisi olmaktan çıkar ve yatırımcının çıkış beklentisi şirketin takvimine girer.

Sık karışan nokta, girişim sermayesinin bir şirket için tek ya da doğal finansman yolu sanılmasıdır. Pay vermek, finansman biçimlerinin en pahalılarından biridir; hibe, borç ve öz kaynakla büyüme gibi seçenekler farklı işler için farklı sonuçlar üretir. Hangi aracın uygun olduğu, işin büyüme karakterine ve kurucunun hedefine bağlıdır.

Türkiye'de girişim sermayesi hem bağımsız fonlar hem sermaye piyasası mevzuatında tanımlı yapılar üzerinden işler; melek yatırımcılar ve ağları da aynı zincirin erken halkasını oluşturur. Terimin kapsamı da bağlama göre daralıp genişler. Dar anlamda girişim sermayesi, fonlar eliyle yapılan erken ve büyüme aşaması yatırımlarını anlatır; geniş anlamda melek yatırımdan büyüme sermayesine uzanan bütün risk sermayesi zincirini kapsar. Kurucu açısından pratik sonuç şudur: zincirin her halkası farklı evreye, farklı çek büyüklüğüne ve farklı beklentiye karşılık gelir. Kimden para istendiği, yalnızca paranın kaynağını değil, şirketin önümüzdeki yıllarda bağlanacağı tempoyu da belirler.