Durum tespiti

Durum tespiti — İngilizce "due diligence" — yatırım kararının kanıta bağlandığı aşamadır. O ana kadar yatırımcının elindeki bilgi, büyük ölçüde girişimin kendi anlatımıdır; durum tespiti bu anlatımı belgeyle karşılaştırır. Amaç kusur avcılığı değil, fiyatlanmamış risk aramaktır: şirketin değeri ve tur koşulları belirli varsayımlarla kurulmuştur ve inceleme, bu varsayımları bozacak bir şey olup olmadığını sorar.

İnceleme tipik olarak birkaç koldan yürür. Mali kolda gelirin gerçekliği, borçlar ve nakit durumu; hukuki kolda şirketin kuruluş belgeleri, sözleşmeler, davalar ve pay yapısı; teknik kolda ürünün mimarisi ve fikri mülkiyetin kime ait olduğu; ticari kolda müşteriler ve pazar iddialarının sağlaması. Erken aşama şirkette inceleme daha yüzeysel, geç aşamada çok daha derindir — incelemenin dozu, turun büyüklüğüne ve riskine göre ayarlanır.

Girişim tarafında durum tespiti çoğu zaman bir sınav gibi yaşanır; oysa işleyişi iki yönlüdür. Tespit edilen sorunların önemli bölümü yatırımı öldürmez; kapanış şartına bağlanır, beyan ve tekeffüllerle sözleşmeye işlenir ya da fiyata yansır. Asıl öldürücü olan, sorunun kendisi değil saklanmış olmasıdır: incelemede ortaya çıkan bir tutarsızlık, diğer bütün beyanların güvenilirliğini birlikte düşürür.

Sık ihmal edilen yön, durum tespitinin girişim için de bir araç olduğudur. Süreç, karşı tarafı tanımanın en iyi fırsatıdır: yatırımcının sorularının niteliği, çalışma biçimi ve referansları da bu dönemde görünür olur. Ayrıca düzenli tutulmuş kayıt ve sözleşme düzeni, süreci kısaltan ve pazarlık gücünü koruyan bir hazırlıktır; dağınık bir veri odası, tek başına bir risk işareti olarak okunur.

Sürecin süresi ve derinliği baştan konuşulmalıdır: hangi belgelerin isteneceği, kimlerle görüşüleceği ve sürecin ne zaman biteceği. Ucu açık bırakılan bir inceleme, girişimin nakit ömrünü sessizce tüketen bir bekleme dönemine dönüşebilir. İyi yönetilen süreçlerde veri odası önceden hazırlanır, sorular toplu ele alınır ve iki taraf da takvime bağlı kalır.