Hibe

Hibeyi — İngilizce "grant" — diğer finansman biçimlerinden ayıran özellik, hem geri ödemesiz hem de pay vermeden sağlanmasıdır: geri ödeme yoktur, faiz yoktur ve pay seyrelmesi yaratmaz. Borç da seyrelme yaratmaz ama geri ödenir; hibenin kendine özgü maliyetleri ise başvuru ve raporlama yükü ile eş finansman payıdır. Kamunun bu parayı vermesinin nedeni de açıktır: piyasanın kendi başına finanse etmeyeceği kadar riskli ama toplumsal getirisi yüksek işleri — araştırma, teknoloji geliştirme, istihdam — özendirmek.

Karşılıksızlık, koşulsuzluk demek değildir. Hibe amaca bağlı paradır: başvuruda tarif edilen projeye, onaylanan bütçe kalemlerine ve belirlenen takvime harcanır. Süreç bürokrasisiyle birlikte gelir — başvuru dosyası, değerlendirme, ara raporlar, harcama belgeleri, denetim. Birçok programda ayrıca eş finansman koşulu vardır: kurum maliyetin tamamını değil bir bölümünü karşılar, kalanını başvuru sahibi koyar. Bu yüzden hibe, nakdi olmayan bir girişim için göründüğü kadar erişilebilir olmayabilir.

Girişim finansmanı içindeki yeri tamamlayıcıdır. Hibe, ürün ve teknoloji geliştirmenin riskli erken evresini finanse etmekte güçlüdür; pazarlama ve satış gibi ticari harcamaları çoğu program desteklemez. Bu nedenle olgun bir finansman planında hibe, yatırımın alternatifi değil, yatırım öncesi ya da yanı sıra kullanılan bir katmandır.

Sık yapılan hata, hibeyi iş modelinin kendisi hâline getirmektir. Çağrıdan çağrıya yaşayan, ürününü müşteriye değil değerlendirme komitesine göre şekillendiren bir girişim, finansmanı bulur ama pazarı kaybeder. Hibenin sağlıklı kullanımı, onu bir köprü olarak görmektir — varış noktası olarak değil.

Türkiye bağlamında hibe deyince akla önce kamu programları gelir: araştırma-geliştirme destekleri, küçük işletme programları ve uluslararası fonların çağrıları farklı kurumlar eliyle yürür ve her birinin kendi başvuru düzeni vardır. Programların açılış takvimleri ve koşulları değiştiği için sağlıklı yol, tek bir çağrıya bel bağlamak değil, işin gelişim planına uyan çağrıları düzenli izlemektir.